8 dobraxes de serie que merecen un xuízo sumarísimo e ser fusiladas ao amencer

Até hai ben pouco era difícil ver series en versión orixinal, e as que preferiamos velas así eramos repunantes ou simplemente queriamos fardar do noso coñecemento de idiomas. Eramos como aquel que, na sala de cine en versión orixinal, escacha a rir medio segundo antes de que poñan o subtítulo, para que todo o mundo saiba que entende o que están a dicir. Veña ho, todos sabedes do que falo, porque ou ben vivistes iso algunha vez, ou sodes dos que o fan.

Pero os das series eramos peores, porque esixiamos versión orixinal sen motivo aparente, porque as series non son tan importantes, as comedias son moi rápidas e non dá tempo a ler os chistes, ou o traballo dos dobradores españois é recoñecido internacionalmente. Sen ánimo de lles quitar mérito (xa entraremos despois en casos específicos), hai varios problemas polos que esta teoría non se sustenta: para comezar, a présa que teñen actualmente as cadeas de televisión como Fox España ou Canal + por estrear as series de éxito case ao mesmo tempo que se estrea por primeira vez no país de orixe. Todos lembramos o fiasco dos subtítulos do último episodio de Lost, non é necesario dicir que a produción de unha dobraxe é moito máis complexa e a calidade se resinte se acurtas os tempos. Pero é que ademais non podemos perder de vista o termo “actor de dobraxe”; os dobradores son iso, actores e actrices, e cando están mal dirixidos, trasladan os rexistros interpretativos propios da ficción española á ficción que están a dobrar, e o resultado é tan afastado do orixinal que cando o comparamos dá medo.

Velaquí algúns exemplos prácticos:

Community

Cústame moito traballo recomendar Community, que é unha das miñas comedias favoritas, porque sempre me queda a dúbida de se a persoa á que lla recomendo a verá en versión dobrada e pensará que son parva. Neste caso non é un problema de calidade, pero si que a dobraxe altera a personalidade dos personaxes e o carácter da serie. Penso que o director ou os actores de dobraxe de Community están habituados ao estándar das comedias americanas multicámara dos 90 e, cal votantes dos Emmy, son incapaces de recoñecer un formato distinto que tamén é comedia, por iso lle aplican a cada unha das personaxes voces estereotípicas de sitcom.

Abed, un dos protagonistas, é un fanático da ficción con serios problemas para relacionarse no mundo real, e a graza do seu personaxe reside na súa falta de expresividade e na súa interpretación ortopédica que raia no autismo. En español, Abed é un Chandler.  Imaxinade logo o que farán co Señor Chang:

The Wire

Ao meu colega Carlinhos dixéronlle que The Wire se dobraba nun estudio da Coruña, e desde aquela está empeñado en que escoitou a Omar Little dicir “neno, que movida!” máis dunha vez.  Eu non vin todos os capítulos dobrados porque non hai cristo que ature ese suplicio, pero gustaríame pensar que o Carlinhos ten moita imaxinación.

Con todo, sexan ou non sexan as torres de Baltimore Oeste rebautizadas como Penamoa na dobraxe, o problema neste caso é de calidade: mentres que a escolla de actores The Wire foi recoñecida en todo o mundo por preferir actores que soasen naturais e críbeis no papel a grandes nomes, os seus dobradores soltan as liñas sen rastro de emoción, xa non digamos naturalidade. Non axuda que o único termo que se lles ocorreu para traducir yo, fella, man, dude e nigger sexa “tío”, porque así parece que todos os personaxes falan no mesmo rexistro. No mesmo rechinante rexistro.

Breaking Bad

Este vai de terceiro, porque o caso de Breaking Bad é unha mestura do síndrome de Community co síndrome de The Wire.

Que temos unha serie nova que non sabemos moi ben de que vai pero o protagonista é o pai de Malcolm e o dentista de Seinfeld? Pois nada, a poñerlle unha voz de bonachón de comedia estilo Ned Flanders, aínda que os tons e matices da voz de Bryan Cranston non se parezan en nada á vociña aflautada do seu dobrador (teño calafríos cada vez que vexo unha promoción de Canal + na que se escoita a Walter White, na voz do seu dobrador español, dicir “yo soy el peligro, Skyler” con voz de Dalek).

Na parte de Jesse acontece algo semellante ao dos mozos das torres de Baltimore, todos os yo, bitch, dude, bro, etc... tradúcense a un “estándar yonki” en español e viran plano un personaxe que no orixinal está cheo de matices traxicómicos.

The Big Bang Theory

Sheldon e Penny son os máis claros exemplos de “abedización” en TBBT, malia que todos os outros personaxes a sufren dunha forma ou outra. No caso de Sheldon, o problema evidente é común a moitas das novas comedias: en canto hai un personaxe melindroso, sabichón ou repugnante, os dobradores españois recorren a “Serioloxía Española 1” e, entre os 9 arquetipos dos que dispoñen, escollen o “mariquita”, botando por terra o traballo do actor orixinal e deixando todo o potencial cómico en mans de quen traduce o diálogo, e iso é xogarse moito. Con Penny volvemos tirar de estereotipo, vemos unha loira crédula no piloto e poñémoslle voz de tal, sen atender para nada ao ton da actriz; por iso, mentres a súa personaxe evoluciona ao longo das sete tempadas que leva en antena, a Penny española ficará para sempre conxelada no piloto, cal Han Solo atrapado en carbonita.

E por favor non me fagades falar da autopromoción de Antena 3 ao dobrar a coletilla de Sheldon, “bazinga”, como “zas, en toda la boca”, unha frase coa que Family Guy, que se emitía na mesma filial de Antena 3 que TBBT, homenaxea na súa particular maneira a Jackie Gleason e o seu personaxe en The Honeymooners. Outra entrada á parte sería cómo e por qué os dobradores deciden que hai termos e personaxes da cultura americana que non coñecemos ou para os que non estamos preparados e no canto de traducilos inventan outros novos... Fresh Prince of Bel-Air, anyone?

Frasier

Alguén escoitou a voz de David Hyde Pierce en orixinal? Pois, por se non vos quedaba claro, non fai de amanerado, nin John Mahoney (Martin Crane) de vello rosmón. Os dous son actores con voces profundas como a do propio Kelsey Grammer, o cal ten sentido no casting da serie, porque se supón que son familia. En español volvemos ao caso do estereotipo: que Niles é repunantiño, snob e feble fisicamente? Daquela poñémoslle voz afectada, porque un home así non o pode interpretar un actor con proxección de voz... Non, en España non pode. O exemplo máis flagrante vémolo no episodio 6 da 4ª tempada, onde Daphne coñece un home nun bar de citas ao que vai con Roz e, cando llo presenta á familia, decátanse de que é un clon de Niles. Só que ao público custaralle un pouco decatarse, porque alén do traxe de dobre lapela e os xestos, o que Daphne leva a casa na versión española é a Fernando Esteso facendo de mariquita, tan tan tan esaxerado e tan fóra de personaxe que nin sequera se parece ao seu referente no reparto principal.

NOTA: gustaríame outorgarlle algúns puntos, se fose posíbel, aos directores de dobraxe de The Simpsons, que tendo ao dobrador de Kelsey Grammer para dobrar tamén o seu personaxe Side Show Bob, molestáronse en contar co dobrador de David Hyde Pierce en Frasier cando este apareceu facendo de irmán de Bob no episodio “Brother from Another Series” da oitava tempada.

Lost

O amigo Julio lémbrame o de Lost, que eu a verdade xa a tiña medio esquecida. Que eu saiba, non había nada especialmente ofensivo coas voces dos personaxes principais, pero que pasaba cos acentos? É que Sayid, Rousseau e todos os outros personaxes estranxeiros eran parte do reparto orixinal de Top Secret?

Castle

Sei que Castle non é necesariamente un drama e que está a medio camiño entre a serie policial e a comedia de situación, pero Nathan Fillion é un dos meus actores preferidos desde que interpretou ao malvado reverendo Caleb en Buffy the Vampire Slayer e pasando por Firefly, e escoitalo resolvendo crimes coa voz de Fry de Futurama...  non. Non.

The Bridge

Por último, The Bridge resume a esquizofrenia que poboa os estudos de dobraxe no estado español:

Resulta que temos unha serie ambientada na fronteira entre Texas (EUA) e Chihuahua (México), na que a metade dos personaxes son mexicanos e falan no seu idioma (con subtítulos en inglés na emisión orixinal). E non falan nalgún escuro dialecto de Ciudad Juárez imposíbel de entender para os hispanofalantes de outros lugares, falan español mexicano tan claro que o Instituto Cervantes podería usar as súas escenas como probas de audición para o exame DELE. No entanto, por razóns dignas de analizar por Iker Jiménez, os cerebros pensantes de FOX España decidiron que os actores que dobran os personaxes mexicanos cando interactúan en inglés, os dobrasen tamén cando falan entre eles en mexicano, co que temos unha serie  policíaca de ton escuro e ambiente enrarecido subitamente animada pola voz dun dobrador español tentando imitar a Speedy González. Cuates, aquí hai tomate.

Estas son algunhas das máis terroríficas, pero hai máis, moitas máis... Alguén que se anime a seguir a lista?

vinte e pico mortes televisivas que chorei (segunda parte)

Por fin! Por fin! Xa está aquí a segunda parte da lista máis agardada do outono. Máis spoilers para todos:

10. Liz (Louie, Tempada 3 Episodio 13)

Mesmo para unha comedia tan marciana coma Louie, o personaxe de Liz sempre foi do máis raro, e a súa morte, absurda e tráxica a un tempo, foi o resumo do seu paso pola serie. Despois de pasar un ano máis ben horríbel (entre outras cousas a perda de Liz, que o facía feliz) Louie sube nun autobús cara ao aeroporto para pasar o fin de ano coa súa irmá e a familia, idea que non lle entusiasma. No autobús atópase con Liz, o que lle devolve a alegría de vivir por aproximadamente medio segundo, porque nese mesmo momento Liz comeza a sangrar polo nariz, debrúzase no chan e pouco despois morre, sen explicación. Que???

9. O Décimo Doutor (Doctor Who, Tempada 4 Episodio 18)

Isto ten un pouco de trampa porque todas sabemos que os Señores do Tempo se rexeneran, e que os distintos actores que interpretaron ao Doutor Who durante décadas non son máis ca reencarnacións do mesmo doutor, iso si, cada unha coa súa propia personalidade. Con todo, decidín meter o Décimo Doutor nesta lista porque: a) adoraba a David Tennant e odio con toda a miña alma a Matt Smith, que o substituíu, e b)semella que o Décimo é o único Doutor Who que ve a súa existencia coma un episodio finito, non unha reencarnación, por iso as súas palabras de despedida (“non quero marchar”) resultan tan dolorosas.

8. Coronel Henry Blake (M*A*S*H, Tempada 3 Episodio 24)

Despois de tres tempadas pasando por alto as monadas de Hawkeye e Trapper, e aturando a Klinger, o coronel Blake por fin se licencia e marcha de regreso á súa consulta privada en Illinois. Un lote de bicos, abrazos e final feliz... Que? Nunha serie que se estaba emitindo mentres o exército americano estaba aínda en Vietnam? Nin de broma. Os creadores de M*A*S*H  non tiñan ningunha necesidade de entrar aí, pero quixeron facelo igualmente: chavales, lembrade que na guerra non hai finais felices, pouco despois da saída de escena do coronel, Radar anuncia entre bágoas que o seu helicóptero foi abatido sobrevoando o mar de Xapón.

7. Bobby Singer (Supernatural, Tempada 7 Episodio 10)

A sétima tempada de Supernatural foi a peor da serie porque introduciu os estúpidos Leviathans, probabelmente os monstros máis cutres da historia televisiva (así que son super-poderosos, pódense metamorfosear en quen queiran, comen humanos e... mátanse con auga e xabón???). A sétima tempada, ademais, viu a morte do personaxe máis querido da serie, Bobby Singer, a figura paterna que Sam e Dean levaban buscando desde o primeiro episodio da serie. Por sorte, os guionistas de Supernatural déronlle a oportunidade de revivir momentos felices exercendo de pai de Sam e Dean no episodio da súa morte. E a súa frase de despedida, foi a que todos os fans agardábamos: “idjits!”

6. Dan Conner (Roseanne, Tempada 8 Episodio 23, descuberto na Tempada 9 Episodio 24)

Debéramos ter sospeitado cando a novena tempada de Roseanne (unha serie que xa teño louvado aquí por se manter fiel na súa representación da clase obreira) comezaba cos Conner gañando a lotaría e facéndose millonarios. Debéramos ter sospeitado máis aínda cando todo nesa tempada seguiu sendo ridículo: Dan recuperouse milagrosamente do seu ataque ao corazón da tempada anterior, Darlene tivo un bebé, Jackie atopou un príncipe azul que era realmente un príncipe, Steven Seagal salvou a Roseanne e Jackie dun grupo terrorista (como lo oyen!) e outra serie de catastróficas dichas... Así e todo, a todo o mundo colleulle por sorpresa que, despois de cagala tanto nunha soa tempada, no capítulo final da serie os guionistas decidiran marcarse un Dallas (tamén chamado un Los Serrano para os máis novos, aínda que persoalmente prefiro chamalo “xiro argumental do concurso de redacción de terceiro de E.X.B. da miña escola”): era todo un soño! Dan morrera, efectivamente, dun ataque ao corazón ao final da oitava tempada, e os acontecementos desde aquela (e algúns de tempadas anteriores) formaban parte do xeito en que Roseanne narrara a súa propia historia, cambiando o que non quería lembrar. Moitos anos despois Ian McEwan escribiu unha novela con basicamente o mesmo truco final, forrouse e, que eu saiba, ninguén o acusou de plaxio.

5. Omar Little (The Wire, Tempada 5 Episodio 8)

Omar foi un dos personaxes máis queridos de The Wire, probablemente porque estaba retratado con máis coidado que os outros personaxes do lumpen de Baltimore. A súa imaxe icónica, co abrigo e o rifle, e o seu código de honor tamén axudaron. O mesmo que os espectadores estaban da súa parte, os rapaciños das torres temíano e admirábano, agardando ser como el algún día (polo menos en case todo). Por iso foi máis chocante aínda que a súa morte chegase a man dun deses cativos, así, sen previo aviso, como acontecen as cousas en The Wire.

4. Sayid Jarrah (Lost, Tempada 6 Episodio 14)

A morte de Sayid non foi nin de lonxe tan tráxica como a de Jin e Sun ou a de Charlie, e iso é o que máis me saca de quicio. Sayid foi un dos mellores personaxes durante cinco tempadas (e o único que rompeu o pescozo dun inimigo cos pés mentres estaba maniatado e deitado no chan), até que na última os guionistas decidiron castigalo dándolle unha liña argumental de merda, volvéndoo malo sen razón aparente (resucitárono na piscina equivocad... perdón, que merda me estás contando???) e volvéndoo bo sen máis explicación no último minuto, para despois matalo nunha escena con bomba digna de Van Damme contra Jason, la precuela (vaia, grazas a algunha manobra de enxeñería incomprensíbel, se corto o cable que non é, en lugar de que non se pare a bomba ou que se detone inmediatamente, o que vai pasar é que conseguirei acelerar o reloxo os segundos xustos para que me sexa imposíbel escapar correndo, nin un máis nin un menos... por favor!). E por se non lles bastase con iso, tamén tiveron que desenterrar a súa memoria e mexar sobre ela cando, despois de establecer durante toda a serie que o amor da súa vida era  Nadia, no odioso capítulo final decidiron emparellalo PARA TODA A ETERNIDADE con Shannon, a estúpida que coñeceu na illa e que morreu pouco despois. Por todo iso eu maldígovos, Damon Lindelof e Carlton Cuse, e como desagravio meto a Sayid nun dos primeiros postos desta lista.

3. Joe Dubois (Medium, Tempada 7 Episodio 13)

As series de tema sobrenatural non son moi afortunadas amosando a vida cotiá dos protagonistas; as máis das veces remarcan a soidade do heroe e a imposibilidade para levar unha vida normal (como lles acontece a Sam e Dean en Supernatural), e en casos moi contados presentan unha visión idílica onde o resto do mundo existe para lle facilitar a vida á protagonista (Ghost Whisperer). O caso de Medium representaba o difícil equilibrio entre unha cousa e outra: os poderes de Allison creaban conflitos moi críbeis no fogar, especialmente co seu home, mais ao final do día Joe Dubois estaba alí para se deitar na cama a carón da súa muller e opinar, coa perspectiva materialista dun científico, sobre todas as taradeces que a ela lle aconteceran no seu mundo de pantasmas e visións.

Por iso foi duro que os guionistas decidisen matalo. Por iso e porque non era en absoluto necesario: nin o actor deixou a serie, nin había unha liña argumental que remataba coa súa morte, nin ten xustificación o horrendo derradeiro episodio, onde decidiron matar a Joe uns 40 anos (en tempo da serie) antes ca Allison, co cal non só nos despedimos de Jack Webber media hora (en tempo real) antes có resto dos seus compañeiros de rodaxe, senón que tivemos que padecer coa familia Dubois a devastación por perder ao pai nun accidente aéreo bastante sinistro. O feito de que Allison fose médium e non fose quen de se comunicar co seu home até morrer ela tamén, engádelle saña ao agravio.

Ás veces as mortes televisivas son conmovedoras porque están ben escritas e ben interpretadas, e outras, como é o caso, simplemente nos fan chorar porque son tan inxustas como na vida real.

2. Hank Schrader (Breaking Bad, Tempada 5B Episodio 6)

Na primeira parte desta lista incluín a Gale Boeticher porque era un personaxe que non queriamos perder e porque o capítulo no que morre está no meu top ten. Desde Gale, moitos outros personaxes perderon a vida en Breaking Bad, e algúns merecerían estar nesta lista (Mike, que tal por Belice, tío?) e se cadra a máis de un lle sorprende que este segundo posto non sexa para Walter White, pero escoiten isto:

Ao longo da serie Walt experimentou unha evolución persoal e *ehem* profesional que só podía rematar con el morto, e a pesar de todo eu coido que conseguiu unha resolución máis ou menos feliz, dentro das súas expectativas: amañouse para facerlle chegar aos seus fillos o que quedaba da súa fortuna, vingouse dos supremacistas que mataran a Hank e lle roubaran todo polo que traballou, fixo todo o que puido para eximir a Skyler de calquera culpa, perdooulle a vida a Jesse e mesmo, dalgunha forma, venceu o cancro morrendo dun tiro no peito.

E despois está Hank, que se mantivo recto e firme durante toda a serie, aturou reverentemente a Marie (#jesuschristmarie!), sobreviviu a unha bomba dentro dunha cabeza, a dous psicópatas mexicanos cunha hacha, e ao estrés post-traumático que viu con iso, e tivo tempo de ser un bo cuñado e unha figura paterna bastante mellor que Walt para Walter Jr. Hank, que soubo quen era Heisenberg só por casualidade, por ter un apretón no momento axeitado e no váter axeitado, pero que despois fixo un traballo incríbel para lle tender unha trampa coas poucas armas que tiña, e que rozou o seu obxectivo nesa última chamada a Marie. 

Hank marchou cunha das mellores frase de toda a serie: “You’re the smartest guy I’ve ever met and you’re too stupid to see he made up his mind ten minutes ago.” E eu chorei.

1.       Joyce Summers (Buffy the Vampire Slayer, Tempada 5 Episodios 15 e 16)

É a morte, ou a representación da morte, mellor rodada da historia da televisión. Primeiro porque nunha serie que trata do sobrenatural, dunha moza que enfronta a morte todos os días, é descorazonador que esta, a que máis lle importa de todas, sexa unha morte natural e que non a poida reverter, nin tan sequera vingar. Joyce Summers morre dunha complicación imprevista tras extirparlle un tumor cerebral, e Buffy chega a casa unha tarde soleada despois de loitar co monstro da semana e atópase coa súa nai fría, nun sofá. Títulos de crédito. Ese é un dos medos máis fondos que todos experimentamos, ese preguntarse “e se agora abro a porta e os meus pais están mortos?” e Joss Whedon retratouno con cero artificios.

O seguinte capítulo é un estudo da dor. Con planos tan pechados e fóra de sitio que resultan abafantes, Joss Whedon, que escribiu este capítulo despois de que a súa propia nai morrese de forma semellante, recolle as tentativas de Buffy por reanimala, primeiro chamando “mamá? que fas aí? mamá?” e despois, cando comeza a comprender o que acontece, un tembloroso “mami?” que me xeou o sangue. A chamada a emerxencias, a chegada da ambulancia, o radiante día de primavera, toda esa escena está rodada de forma tan desestruturada que resulta ben críbel para os que perdemos algún ser querido. Despois diso cadaquén lidia co dó ao seu xeito: Willow poñéndose histérica porque non atopa que poñerse para ir ao tanatorio, Anya facendo as preguntas fóra de lugar que normalmente se lle ocorren aos cativos en situacións así, Dawn querendo vela, querendo ver o corpo... O sobrenatural só está presente nos últimos minutos, e curiosamente só se usa como un pequeno recordatorio de que a vida continúa, e o capítulo é tan sobrio que podería tratarse de calquera drama conceptual deses que gañan os premios da crítica.

Eu sei que a moita xente non lle interesa en absoluto unha serie sobre unha animadora loira que persegue monstros, e que non pensan que está á altura de competir nas ligas de The Wire ou Breaking Bad. A todos eses recoméndolles sinceramente ver este episodio.